• సోషల్ మీడియా /
• 26 Oct 2026, 05:53 PM /

మ‌నం ఎప్ప‌టినుంచో ఫాలో అవుతున్న యూట్యూబ‌రే క‌దా.. ఏదో రిక‌మెండ్ చేస్తున్నాడు.. కొనేద్దాంలే అని మ‌న‌కు అవ‌స‌రం ఉన్నా.. లేక‌పోయినా అది కొనేస్తాం. తీరా అది కొన్నాక బాగోలేక‌పోతే మోస‌పోయామ‌ని కొన్ని రోజులు బాధ‌ప‌డ‌తాం.. మ‌ళ్లీ ష‌రా మామూలే! మ‌రి యూట్యూబ‌ర్ రిక‌మండ్ చేశార‌ని ఏ ప్రొడ‌క్ట్‌లోనో, యాప్‌లోనో, స్టాక్ మార్కెట్‌లోనో రూ.వేలు, ల‌క్ష‌లు పెట్టి న‌ష్ట‌పోతే ప‌రిస్థితి ఏంటి? అప్పుడు కూడా మోస‌పోయాం అని బాధ‌ప‌డుతూ కూర్చోవాలా? లేక‌ స‌ద‌రు యూట్యూబ‌ర్‌పై చ‌ట్ట‌ప‌రంగా ఏదైనా చ‌ర్య‌లు తీసుకోవ‌చ్చా? బాధితుడిగా మీకున్న లీగల్ హక్కులు ఏంటి? ఈ విష‌యాలు ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం!

వినియోగదారుల రక్షణ చట్టం- 2019
యూట్యూబ‌ర్లు.. ఎండార్స‌ర్లు: భారత ప్రభుత్వ కన్స్యూమర్ ప్రొటెక్షన్ చట్టం ప్రకారం, యూట్యూబర్లను 'ఎండార్సర్లు' (సరుకులు/సేవలను ప్రమోట్ చేసేవారు) గా గుర్తిస్తారు.
సెక్షన్ 2(47) - తప్పుడు వాణిజ్య పద్ధతులు: ఒక ప్రొడక్ట్ లేదా సర్వీస్ గురించి తప్పుడు సమాచారం ఇస్తూ, అది చాలా అద్భుతమైనదని ప్రమోట్ చేస్తే ఈ సెక్షన్ కింద చర్యలు తీసుకోవచ్చు.
సరైన పరిశోధన: CCPA (సెంట్ర‌ల్ క‌న్జ్యూమ‌ర్ ప్రొటెక్ష‌న్ అథారిటీ) గైడ్‌లైన్స్ ప్రకారం, ఇన్‌ఫ్యూయ‌న్స‌ర్లు తాము ప్రమోట్ చేసే వస్తువును స్వయంగా వాడాలి. డబ్బు కోసం ప్రమోట్ చేస్తే వారు కూడా బాధ్యులవుతారు.
Section 21: తప్పుడు ప్రకటనలు చేసే ఇన్‌ఫ్లూయ‌న్స‌ర్‌పై మొదటి తప్పుకు ₹10 లక్షల వరకు, తదుపరి తప్పులకు ₹50 లక్షల వరకు జరిమానా విధించవచ్చు. 1 నుంచి మూడేళ్ల వరకు ప్రమోషన్లు చేయకుండా నిషేధించవచ్చు.

సెబీ క‌ఠిన‌ నిబంధనలు
స్టాక్ మార్కెట్, మ్యూచువల్ ఫండ్స్ లేదా ఇన్వెస్ట్‌మెంట్లపై సలహాలు ఇచ్చే 'ఫిన్‌ఫ్లుయెన్సర్స్' పై సెబీ కఠినమైన ఆంక్షలు విధించింది.
అనధికారిక సలహాలు చట్టవిరుద్ధం: ఒక యూట్యూబర్ పెట్టుబడి సలహాలు ఇవ్వాలంటే తప్పనిసరిగా SEBI రిజిస్టర్డ్ అడ్వైజర్ అయి ఉండాలి.
3 నెలల నిబంధన: విద్యా ప్రయోజనాల కోసం లైవ్ మార్కెట్ డేటాను వాడకూడదు. కనీసం 3 నెలల పాత డేటాను మాత్రమే వాడాలి. దీన్ని ఉల్లంఘిస్తే కేవలం 'ఎడ్యుకేషన్' అని డిస్‌క్లైమర్ పెట్టి తప్పించుకోలేరు.
థర్డ్-పార్టీ లింకులపై నిషేధం: సెబీ గుర్తింపు పొందిన ఏ బ్రోకర్ లేదా అడ్వైజర్ అయినా, ఇలాంటి అనధికారిక యూట్యూబర్లతో కలిసి పనిచేస్తూ వారికి డబ్బులు ఇవ్వకూడదు.

ఐటీ చట్టం & ASCI గైడ్‌లైన్స్
యూట్యూబర్లు తాము కేవలం కంటెంట్ క్రియేటర్లమని చెప్పి బాధ్యత నుండి తప్పించుకోలేరు.
IT Act - సెక్షన్ 79: యూట్యూబ్ అనేది ఇంటర్మీడియరీ కాబట్టి దానికి రక్షణ ఉంటుంది, కానీ తప్పుడు సమాచారాన్ని స్వయంగా సృష్టించి వ్యాప్తి చేసే క్రియేటర్లకు ఎలాంటి రక్షణ ఉండదు.
ASCI నిబంధనలు: సదరు వీడియో పెయిడ్ ప్రమోషన్ అయితే, వీడియో మొదట్లోనే #Ad, #Sponsored, లేదా #Collaboration అని స్పష్టంగా పెట్టడం తప్పనిసరి.
అర్హత ప్రకటన: ఆరోగ్యం (Health) లేదా డబ్బు (Finance) కి సంబంధించిన సలహాలు ఇచ్చేవారు తమ అర్హతలను (CA, Doctor, SEBI Registered మొదలైనవి) ముందే డిక్లేర్ చేయాలి.

భార‌తీయ న్యాయ సంహిత సెక్ష‌న్లు.. కేసులు
ఉద్దేశ‌పూర్వ‌కంగా చేస్తే..: ఉద్దేశపూర్వకంగా వ్యూయర్లను ముంచడానికి నకిలీ యాప్స్, స్కామ్స్ లేదా పోంజీ స్కీమ్స్‌ను ప్రమోట్ చేస్తే భార‌తీయ న్యాయ సంహిత (BNS) ప్ర‌కారం క్రిమినల్ కేసులు నమోదు చేయవచ్చు.
Section 318 of BNS (చీటింగ్): అసత్య ప్రచారాల ద్వారా మోసం చేసి, వ్యూయర్ల డబ్బును నష్టపరిచినందుకు ఈ సెక్షన్ కింద కేసు పెట్టవచ్చు. ఇందులో గరిష్టంగా ఏడేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష పడే అవకాశం ఉంది.
Section 61 of BNS (క్రిమినల్ కాన్స్పిరసీ): యూట్యూబర్ సదరు స్కామ్ కంపెనీ యాజమాన్యంతో చేతులు కలిపి వ్యూయర్లను ముంచడానికి ప్లాన్ చేశారని నిరూపిస్తే, వారిని కూడా ఆ స్కామ్‌లో ప్రధాన నిందితుడిగా చేర్చవచ్చు.

మ‌నం ఏమేం సిద్ధం చేసుకోవాలి?
చట్టపరంగా ముందుకెళ్లేటప్పుడు కోర్టులు లేదా పోలీసులు ప్రాథమిక ఆధారాలు (Primary Evidence) అడుగుతారు. అందుకోసం ఈ ఆధారాల‌ను సిద్ధం చేసుకోండి.
వీడియో ప్రిజర్వేషన్: సదరు వీడియోను, దాని డిస్క్రిప్షన్‌ను స్క్రీన్ రికార్డ్ లేదా డౌన్‌లోడ్ చేసి పెట్టుకోవాలి (లీగల్ నోటీసు వెళ్ళగానే వారు డిలీట్ చేసే అవకాశం ఉంది).
టైమ్-స్టాంప్డ్ ట్రాన్సాక్షన్స్: ఆ వీడియో చూడటం వల్లే మీరు ఆ నిర్ణయం తీసుకున్నారని నిరూపించడానికి, వీడియో చూసిన సమయానికి మరియు మీ బ్యాంక్ ట్రాన్సాక్షన్ సమయానికి (Proximate Cause) లింక్ ఉండాలి.
కామెంట్ల స్క్రీన్‌షాట్లు: సదరు వీడియో కింద మీలాగే ఇతరులు కూడా నష్టపోయామని పెట్టిన కామెంట్లను స్క్రీన్‌షాట్లు తీసుకోండి. ఇది ఒక సామూహిక మోసం (Class Action) అని నిరూపించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
డిస్‌క్లైమర్ల తిరస్కరణ: వీడియోలో "This is not financial advice" అని డిస్‌క్లైమర్ పెట్టి, లోపల మాత్రం "ఇందులో ఖచ్చితంగా డబ్బులు వస్తాయి, ఇన్వెస్ట్ చేయండి" అని చెప్తే కోర్టులు ఆ డిస్‌క్లైమర్‌ను అంగీకరించవు.
వీడియో డౌన్‌లోడ్/స్క్రీన్ రికార్డింగ్: యూట్యూబర్ ఆ వీడియోను డిలీట్ చేసే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి సదరు వీడియోను, దాని కింద ఉన్న డిస్క్రిప్షన్ మొత్తాన్ని స్క్రీన్ రికార్డ్ లేదా డౌన్‌లోడ్ చేసి పెట్టుకోండి.
కమ్యూనికేషన్ హిస్టరీ: ఒకవేళ మీరు ఆ యూట్యూబర్ ఇచ్చిన టెలిగ్రామ్ లింక్, వాట్సాప్ గ్రూప్ లేదా వారి ప్రత్యేక కోర్సులలో జాయిన్ అయి ఉంటే, దానికి సంబంధించిన చాట్ హిస్టరీ, చెల్లింపుల రశీదులను భద్రపరుచుకోండి.
యూట్యూబ్ ఛాన‌ల్ హిస్ట‌రీ: సదరు యూట్యూబ్ ఛానెల్ 'About' పేజీ, వీడియో లింక్, ఆర్కైవ్ లింక్స్ భద్రపరచండి. ఎందుకంటే లీగల్ నోటీసు వెళ్ళగానే వారు ఛానెల్ డిలీట్ చేసే ప్రమాదం ఉంది.
జాయింట్ కంప్టైంట్‌: మీలాగే ఆ వీడియో చూసి నష్టపోయిన ఇతరులను గుర్తించండి. అందరూ కలిసి 'జాయింట్ కంప్లైంట్' ఇస్తే పోలీసులపై మరియు కన్స్యూమర్ ఫోరమ్‌పై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.
ఇన్‌గ్రామ్‌లో కంప్లైంట్‌: INGRAM (Integrated Grievance Redressal Mechanism) పోర్టల్‌లో అధికారికంగా కంప్లైంట్ ఫైల్ చేయండి. ఇక్కడ కంప్లైంట్ రిజిస్టర్ అయితే, సదరు ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్‌కు నోటీసులు వెళ్తాయి.

ఎక్క‌డ, ఎలా ఫిర్యాదు చేయాలి?
నేషనల్ కన్స్యూమర్ హెల్ప్‌లైన్: ప్రభుత్వ అధికారిక పోర్టల్ INGRAM ద్వారా లేదా 1915 కి కాల్ చేసి ఉచితంగా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
సైబర్ క్రైమ్ పోర్టల్: పెద్ద మొత్తంలో ఆర్థిక మోసం జరిగితే National Cyber Crime Portal లో ఫిర్యాదు నమోదు చేయాలి.

యూట్యూబ్‌కు ఎలా ఫిర్యాదు చేయాలి?
సదరు క్రియేటర్‌పై చట్టపరమైన చర్యలతో పాటు, ఆ తప్పుడు వీడియోను యూట్యూబ్ నుంచి తొలగించడానికి మరియు ఆ ఛానెల్‌ను బ్యాన్ చేయడానికి మీరు నేరుగా యూట్యూబ్‌కు రిపోర్ట్ చేయవచ్చు.
యూట్యూబ్‌ లీగల్ గ్రీవెన్స్ సెల్‌: భారతదేశ వినియోగదారుల కోసం యూట్యూబ్ ప్రత్యేక లీగల్ పోర్టల్‌ను అందిస్తోంది.  మోసం, తప్పుడు సమాచారం, లేదా మీ గోప్యతకు భంగం కలిగించిన అంశాలపై YouTube Legal Help Desk ద్వారా అధికారికంగా ఫిర్యాదు సబ్మిట్ చేయవచ్చు.
కోర్టు ఆదేశాలు: మీరు కన్స్యూమర్ కోర్టు లేదా పోలీస్ స్టేషన్ ద్వారా సదరు వీడియోను తొలగించాలని ఆర్డర్ తెచ్చుకుంటే, ఆ కోర్టు కాపీని యూట్యూబ్ లీగల్ విభాగానికి సమర్పించి ఆ కంటెంట్‌ను బ్లాక్ చేయించవచ్చు.

యూట్యూబర్లు చెప్పే ప్రతి మాటను గుడ్డిగా నమ్మి మోసపోకుండా, విచక్షణతో నిర్ణయాలు తీసుకోవడం ముఖ్యం. ఒకవేళ మోసపోతే బాధపడుతూ కూర్చోకుండా చట్టబద్ధంగా మన హక్కుల కోసం పోరాడాలి.

YouTube Liability Influencer Liability Can I Sue A Youtuber Social Media Scams Misleading Recommendations Finfluencers Under Scanner Deceptive Content YouTube India Legal Consumer Protection Act 2019 CCPAIndia SEBI Regulations BNS 2023 ASCI Guidelines IT Act 2000 Unfair Trade Practices Paid Promotion Rules